سلسله ها ی تاریخ ایران باستان

سال شروع حکومت	اولین حاکم	نام سلسله
708 قبل از میلاد	دیااکو	مادها
550 قبل از میلاد	کوروش	هخامنشیان
250 قبل از میلاد	اشک	اشکانیان
224 میلادی	اردشیر بابکان	ساسانیان
1 هجری شمسی	معاویه	امویان
92 هجری شمسی	السفاح	عباسیان
165 هجری شمسی	طاهر	طاهریان
219 هجری شمسی	یعقوب لیث	صفاریان
238 هجری شمسی	نصر	سامانیان
276 هجری شمسی	مرداویج	آل زیار
280 هجری شمسی	رکن الدوله (حسن)	آل بویه
358 هجری شمسی	کاکویه	دیالمه
311 هجری شمسی	سبکتکین	غزنویان
329 هجری شمسی	بغراخان	آل افراسیاب
345 هجری شمسی	ابوعلی مأمون	آل مأمون
389 هجری شمسی	طغرل	سلجوقیان
450 هجری شمسی	قطب الدین محمد	خوارزمشاهیان
503 هجری شمسی	محمد بن سوری	غوریان
589 هجری شمسی	اوکتای قاآن	ایلخانیان
676 هجری شمسی	امیر چوپان	چوپانیان

696 هجری شمسی	شیخ حسن	ایلخانیان
689 هجری شمسی	محمود شاه	آل اینجو
696 هجری شمسی	امیر مبارزالدین	مظفریان
612 هجری شمسی	امیر عزالدین عمر	ملکوک کرت
698 هجری شمسی	خواجه عبدالرزاق	سربداران
579 هجری شمسی	یراق حاجب	قراختائیان
550 هجری شمسی	رکن الدین رسام	اتابکان یزد
552 هجری شمسی	ابوطاهر	اتابکان لرستان
503 هجری شمسی	مظفرالدین سنقر	اتابکان فارس
441 هجری شمسی	عمادالدین زنگی	اتابکان شام و دیار بکر
491 هجری شمسی	اتابک ایلدگز	اتابکان آذربایجان و عراق
764 هجری شمسی	امیر تیمور	تیموریان
769 هجری شمسی	قرامحمد	قراقویونلو
769 هجری شمسی	قراعثمان	آق قویونلو
865 هجری شمسی	شاه اسمعیل	صفویه
1108 هجری شمسی	نادر	افشاریه
1123 هجری شمسی	کریم خان	زندیه
1160 هجری شمسی	آغامحمد خان	قاجاریه
1302 هجری شمسی	رضا خان	پهلوی

دلایل شکست هخامنشیان از اسکندر مقدونی|

این پرسش برای همگان پیش می آید که چگونه شاهنشاهی نیرومندی که کورش و داریوش آن را به راستی به گونه‌ آرمان شهری پدید آورده بودند سرنگون شد؛ در این جا کوشیده ایم تا به این پرسش پاسخ دهیم:

نظام استبدادی ...موجب می شد تا شاهنشاه قدرت مطلقه داشته باشد و هر چه می خواهد انجام دهد و نظارت آنچنانی بر کرده های شاهنشاه وجود نداشت (البته ماندگاری نظام استبدادی در روزگار هخامنشیان به جهت اعتماد مردم‌ یعنی پارسیان به شاهنشاهان بزرگی چون کورش بزرگ و داریوش‌یکم بوده است)، این امر دو عامل را سبب می شد؛‌یکی این که اگر شاهنشاه در امور کشوری اهمال می کرد، با وجود همه‌ تمهیدات در نظر گرفته شده از سوی شاهنشاهان تمدن سازی چون کورش و داریوش، کشور دچار بحران می شد و رو به ضعف می نهاد، چنانکه در روزگار داریوش دوم و اردشیر دوم دیده می شود. دوم آنکه قدرت مطلقه که فرمانروایی بر جهان متمدن بود، هرکس که در اطراف آن بود را به سوی خود جلب می کرد؛ در نتیجه در صورت سست شدن فرآیند جانشینی و همچنین تضعیف شخص شاهنشاه، آشوب بر سر رسیدن به مقام شاهنشاهی در می گرفت، چنان که در جانشینی اردشیر دوم (اگر داستان ‌یونانی در این باره درست باشد) و پس از آن، جانشینی اردشیر سوم دیده می شود. نزاع بر سر قدرت درست هنگامی که اسکندر گجسته به کشورهای شاهنشاهی می تاخت، به اوج خود رسید و این عامل شاید مهم ترین عامل شکست ایران بود. اسکندر به خوبی از اوضاع آشفته‌ ایران بهره می برد. در صورت نبود این جنگ درونی در شاهنشاهی اسکندر می دانست که نمی تواند پیروز شود و رفتن او به ژرفای آسیا دیوانگی است.

عامل دیگر را می توان در تضعیف جایگاه ارتش در شاهنشاهی دانست؛ شاهنشاهانی چون داریوش دوم و اردشیر دوم چاره‌ی هرکار را با توجه به ثروت بی کرانی که داشتند، دادن پول می دانستند. در نتیجه جایگاه ارتش تنزل کرده و ارتش در کشورهای خوربری آسیای کهین از سربازان مزدور به ویژه ‌یونانی بهره می بردند، همچنین در چندین مورد همین مزدوران ‌یونانی به ارتش خیانت کردند. مشکل دیگر تعلیم ندیده بودن بخشی از سربازان ارتش بود؛ چون مدت ها بود که در شاهنشاهی لشکرکشی بزرگی پدید نیامده بود و در امور ارتش اهمال می شد و نیروی اصلی ایران در پادگان های کشورهای مختلف پراکنده بود و چون جنگ قدرت نیز وجود داشت، داریوش تنها می توانست به پول گنجینه‌ خود متکی باشد تا آنکه لشکری پدید آورد که سربازان آن تنها فنون آغازین جنگ را بلد باشند، در صورتی که اسکندر گجسته مدت دوسال صرف گردآوری سپاه و همچنین آموزش سربازان سپری کرد که در این مدت دربار آشوب زده‌ ایران آشفته بود.

با این همه شکست های ایران در برابر اسکندر گجسته نباید به منزلهی دلیل و ‌یا حتی علامت معنی دار درهم شکستگی لشکری شاهنشاهی داریوش نگریسته شود. می توان گفت که شاهنشاهی در رکود، آماده‌ برابری با چالش نظامی و استراتژیکی به این اهمیت نبود و از آن هنگام که در برابر پادگان هخامنشی،‌ یک رقیب مصمم به جنگ تام و کامل، پا به سرزمین های آسیای کهین نهاد، راندن وی بی نهایت دشوار شد، چه از آن پس دشمن بود که از مواضع استراتژیک هخامنشی بهره می برد. از بعد روانی جنایت های خاندانی پدید آمده در روزگار اردشیر سوم و پس از آن نیز عاملی در سرنگونی شاهنشاهی است، چنانکه درباره‌ ساسانیان نیز این امر صادق است. کردار ناشایست اردشیر سوم در سرکوب شورش های کشورهای شاهنشاهی در لبنان و مصر نیز دست کم در سرنگونی کشورهای خوربری شاهنشاهی عامل مهمی بوده است.

گذشته از مردم ایران ‌یعنی بخش خاوری شاهنشاهی از دجله به این سو، دیگر مردمان کشورهای شاهنشاهی نیز، شاهنشاه را دوست می داشتند و وی را چون سرپرست نیکی می پنداشتند؛ به همین دلیل شاهنشاهی هخامنشی در روزگار قدرت، تنها نظام جهانی پایدار در تاریخ جهان به شمار می رود. اما بر اثر سستی شاهنشاهانی چون داریوش دوم و اردشیر دوم، شورش هایی در برخی کشورها پدید آمده بود، در نتیجه اردشیر سوم که تندخود نیز بود، در سرکوبی این شورش ها چنان شدت عمل به خرج داد که مردم این کشورها دیگر هخامنشیان را دوست نمی پنداشتند و مردم کشورهایی چون لبنان و مصر در جستجوی کسی بودند تا آنها را از دست هخامنشیان آزاد کند؛ با آمدن اسکندر این مردم او را همچون آزادکننده ای می دانستند (به همین دلیل گرفتن شهرهای لبنان و همچنین مصر به سادگی انجام شد.) غافل از آنکه اسکندر بلایی آسمانی بود که بر سر مردم متمدن جهان آن روز فرود آمد.

در میان دلایلی که برای ناتوانی شاهنشاهی و پیروزی اسکندر آورده اند، تاکید بر بحران ساختاری ناشی از اقتصاد خراجگذاری است که سخت بر اقوام تابع سنگینی کرده، موجب ناخشنودی و رویگردانی از شاه بزرگ شده است و پیشگام آن او مستد است. این نگره نادرست است و عصر هخامنشی موجب تهی دستی در کشورهای گوناگون نشده است. مجموعه ذخایری که اسکندر از پایتخت های بزرگ شاهنشاهی گردآوری کرده، بسیار پایین تر از رقم حاصل جمع فرضی خراج ها از عصر داریوش بزرگ تا داریوش سوم بوده است و نمی توان گفت که باج های دریافتی، دیگر به جامعه بر نمی گشت و آن سبب فقر شد. شاهنشاهی داریوش سوم، دولت محتضر و مردودی نیست که گاهنویسان نمایانده اند، چه در زمینه‌ اقتدار و شوکت شاه بزرگ و چه در قلمروی مالی و نظامی،‌یا تلاش های تولیدی کشورهای گوناگون ‌یا همکاری سرآمدان محلی، هیچ عاملی نشان نمی دهد که قابلیت های درونی و فطری شاهنشاهی از داریوش بزرگ تا سوم در معرض تباهی واقع شده باشد، هرچند که شاید در آنها سستی پدید آمده بود.

http://our-history.blogfa.com

فهرست پایتخت‌های ایران

*. عیلامیان: آوان و ایذه و شوش.
*. مادها: هگمتانه.
*. هخامنشیان: هگمتانه، شوش و تخت جمشید.
*. سلوکیان: سلوکیه و انطاکیه.
*. اشکانیان: صددروازه و ایذه و تیسفون.
... *. ساسانیان: بیشاپور، تیسفون شوشتر(زمستانی).کرمانشاه(تابستانی)
*. طاهریان: مرو و نیشابور.
*. صفاریان: زرنج.
*. علویان: آمل.
*. سامانیان: بخارا.
*. زیاریان: گرگان.
*. بوییان: شیراز.
*. غزنویان: غزنین و لاهور.
*. سلجوقیان: نیشابور، مرو، اصفهان و همدان.
*. اتابکان آذربایجان: تبریز.
*. اتابکان فارس: شیراز.
*. اتابکان لر: ایذه.
*. قراختاییان: کرمان.
*. خوارزمشاهیان: گرگانج.
*. ایلخانان: مراغه، سلطانیه و تبریز.
*. کرتیان: هرات.
*. مظفریان: یزد.
*. سربداران: سبزوار.
*. چوپانیان: تبریز.
*. جلایریان: تبریز و بغداد.
*. تیموریان: سمرقند و هرات.
*. قراقویونلوها: تبریز.
*. آق‌قویونلوها: تبریز.
*. صفویان: تبریز، قزوین و اصفهان.
*. افشاریان: مشهد.
*. زندیان: شیراز.
*. قاجاریان: تهران.
*. پهلوی‌ها: تهران.