ناهید -چنانکه گذشت- هم ایزد آب و باران است و هم نمادی از رسایی و کمال
زن، فریادرَس و پشتیبان زنان و نیز بخشنده ی فراوانی, کامیابی و پیروزی
دولت به شمار می آمد و به همین انگیزه ها, در ویر(ذهن) باورمندانش جایگاهی
بس اَرجمند در میان ایرانیان و کشورهای پیرامون ایران داشته و پرستشگاه های
ویژه ی فراوانی داشت که از آن میان می توان از نیایشگاه های استخر و تخت
سلیمان در زمان اشکانیان و ساسانیان یاد نمود.
می دانیم که نیاکان دودمان ساسانی، نگهبان و دست اَندرکار نیایشگاه ناهید
استخر بودند و از همانجا برآمده و به شاهنشاهی ایران رسیدند. آتشکده ی
پُرآوازه ی شیز آذربایگان نیز از دیرباز ویژه ی ناهید بوده و زنان ِ بزرگان
را برای پرستاری و به پارسا زیستن بدانجا می فرستادند. چنانکه خاتون, زن
خاقان ترک{در زمان ساسانی} بدانجا فرستاده شد و همچنین شاخه ی مادینه ی
خاندان اشکانی برآنجا فرمانروایی داشتند(۱۳) موبد بزرگ و نام دار ساسانی
یعنی «کَرتیر» نیز در سنگ نبشته ای به زبان پهلوی اشکانی که در نقش رستم
وجود دارد، پس از بازشناساندن خود و جایگاهش، خود را سرپرست نیایشگاه
آناهیتا می شناساند.
از دیگر برتری های الهه ی ناهید, تاج بخشی به شاهان بود. در نقش رستم و نیز
در تاق بستان, ناهید حلقه ی پادشاهی را به نرسی و پیروز, شاهان ساسانی می
بخشد. برپایه ی آیین کهن, پادشاهان هخامنشی و اشکانی و ساسانی بیشتر در
پرستشگاه ناهیداستخر و چندی پس از آن شیز، تاج گذاری می کردند.
در واقع بیشتر جاهایی همچون قلعه/ پل/ بقعه/ دروازه/ دره/ چشمه و... که
واژه هایی چون دختر/ مادر/ خواهر/ بانو/ بی بی/ پیرزن/ ننه و برابرهای ترکی
و کردی و لری و گیلکی آنها را در ترکیب نام های خود دارند, به احتمال
فراوان با الهه ی ناهید در پیوند هستند.(۱۴)
هرآینه, همچون دیگر موارد, در پیرامون این گونه جاها -که حتی در کوچکترین و
دور افتاده ترین روستاها می توان از آنها نشانی یافت- به شُوند نبود
آگاهی, افسانه هایی ساخته شده که ارزش دانشیک آنچنان ندارد. نغز است بدانیم
که بیشتر این گونه جاها، بر بلندی یا سینه ی کوه, در کنار آب روان و چشمه ی
جوشان از دل کوه ساخته شده اند. همین چشمه ها در برخی جاها آنچنان
وَرجاوند و ارجمند هستند که مردم برای آنها احترام بسیاری قائل بوده یا پول
در آنها ریخته و برداشتن آنها را گناه بشمار می آورند. افسانه هایی که در
پیرامون این چشمه ها ساخته شده بیشتر با پریان نیکوکار و دخترکان باکره و
پاک و زیبا در پیوند و نشانی کهن از ایزدبانوی بزرگوار ایران زمین,
اردویسور اناهیت است.(۱۵)
[Only registered and activated users can see links] ([Only registered and activated users can see links])
منابع:
1- برهان قاطع, ج1, ص 163
2- اوستا, دوستخواه, ص 137
3- میراث باستانی ایران, ص190
4- تواریخ,ص 74
5- ایران باستان, ص 1529
6- اوستا دوستخواه, ص 38-137
7- یشت ها, ج1, ص 164
8- آناهیتا, ص 95/یشت ها, ج1, ص 396
9- خراسان و ناوراالنهر, ص 255
10- شهرهای ایران در روزگار, ص 465
11- یشت ها, ج1, ص 164
12- خاتون هفت قلعه, ص 236
13- ایرانویج, ص 189
14- خاتون هفت قلعه, ص 251 و 262/آثار باستانی آذربایجان,ص69-668
15- ایرانویج, ص192