بررسی های انجام شده توسط زبان شناسان حکایت از سیر تحول این زبان در طول تاریخ دارد. از آنجاییکه زبان همواره به سوی ساده تر شدن پیش می رود،فارسی دری تکامل یافته پارسی میانه است. واج های موجود و ساختار دستوری زبان این موضوع را ثابت می کند.به طور مثال خط پهلوی ساسانی ساده تر از خط پهلوی اشکانی است.
زبان گورونی دارای دو گویش یزدی و کرمانی است. هریک ازاین دو گویش به لهجه هایی تقسیم می شوند.از طرفی دیگرهریک از این لهجه ها نشان دهنده قوم خاصی از مناطق جغرافیایی گوناگون است.به طور مثال لهجه رحمت آبادی به گویش خراسانی نزدیک است.
لهجه های یزدی عبارتند از:
1-محلاتی
2-خرمشاهی
3-کوچه بیوکی
4-اهرستانی
5-کهنویی
6-نرسی آبادی
7-خیر آبادی
8-رحمت آبادی
9-مریم آبادی
10-شریف آبادی
11-نصرت آبادی
لهجه های کرمانی عبارتند از:
1-ناصریه
2-جیحونی
3-قنات غسانی
4-جوپاری
5-دستجردی
6-بردسیری
سیر تحول زبان زرتشتیان در طول تاریخ به شرح زیر است:
1-مادها:اوستایی
2-هخامنشیان:پارسی باستان
3-اشکانیان:پارسی میانه
4-ساسانیان:زند
5-اعراب:پازند
6-ترکان:فارسی دری
7-صفویه و افشاریه:دری یزدی
8-زندیه و قاجاریه:دری کرمانی
برای مطالعه بیشتر:
1-واژه نامه گویش بهدینان شهر یزد-کتایون مزداپور-پژوهشگاه علوم انسانی
2-واژه نامه پازند-رستم شهزادی- انتشارت فروهر
3-فرهنگ واژه و زمان واژه های گویش زرتشتیان کرمان –مهربان اشیدری
4-فرهنگ بهدینان-جمشید سروشیان –انتشارات دانشگاه تهران
5-بررسی لهجه شریف آبادی-مهرداد قدردان
6-بررسی ساختمان دستوری گویش بهدینان شهر یزد-فرانک فیروز بخش- انتشارت فروهر
استاد رشید شهمردان در تاریخ زرتشتیان به
زندگی نامه دستورانی اشاره می کند که نقش سازنده او ارزشمندی در تاریخ دینی
زرتشتی ، گردآوری متن های اوستا، تنظیم اوستا برای نیایش و بیان اندرزهایی
دینی داشته اند از آن جمله می توان به دستور آذرباد ماراسپند- دستور
آذرکیوان- دستور سهرابجی- دستور بهرام کرمانی- دستور بهمن – دستورجاماسب
آسا- دستور جاماسب ولایتی- دستور داراب- دستور رستم جی سنجانا- دستور ملا
فیروز- دستور ملا کاووس و دستور نوشیروان اشاره کرد.
ایشان در گزارش خود از موبدانی نیز یاد می کنند که در گسترش و پویایی
دین زرتشت همت داشته اند و با بهترین شیوه مراسم دینی را انجام داده و در
سخت ترین شرایط با کلامی شیوا اوستا را زمزمه کرده اند و آتش را که نماد
مهر و پاکی و راستی است در آتشکده ها پرستاری کرده اند موبد هوشیار موبد
سروش – موبد خداجوی – موبد خوشی- موبد برزو- موبد بهرام- موبد جمشید- موبد
خدابخش و موبد منوچهر کیقباد از آن گروه بودند. استاد شهمردان در یادی که
از فرزانگان زرتشتی کرده اند همچنین به هیربدانی اشاره می کنند که آموزش
های دینی را به مردم رسانده و استاد اوستا و متون پهلوی بوده اند.