وین چهار آخشیج را به درست

وین چهار آخشیج را به درست: اوحدی مراغه ای
جنبش راست کار ایشان شد		نفس روینده رام ایشان شد
هشت قوت به خادمی برخاست		شغل این نفس را به طبعی راست
قوت هضم و دفع، بشنو پاک		قوت جذب و قوت امساک
گشته با قوت مصوره ضم		غاذیه، نامیه، مولده هم
بر دو نقش از هزار گونه ببست		پس طبیعت به نقش بندی دست
از گل و یاسمین رنگارنگ		شد به صحرا او کوه بر، جا تنگ
زرد شد بعد از آن و تخم افگند		مدتی سبز شد نبات و بلند
مثل او از زمین تواند رست		تا گر او ز اختلاف گردد سست
شجر آهنگ نشو کرد و بسیج		چون که زایل شد اختلاف مزیج
بی بر و میوه‌دار و نازک و سخت		گشت روینده گونه گونه درخت
شاخ و برگش دراز گشت و فراخ		آبش از بیخ شد روان سوی شاخ
و آن دگر جمله برگ و بارش گشت		آبخور بیخ و شاخ و خارش گشت
ز ابر و باران و برف و باد تگرگ		بارها را نگاهداشت به برگ
ساختندش به بیشه‌ها انگشت		و آنچه بی‌بار بود و کج‌رو گشت
دامنش پاک شد ز سنگ و ز خار		و آنچه از میوه بود بر وی بار
در چمن نام ارجمندی یافت		پرورش دید و سر بلندی یافت
یا غذا بود، یا دوا، یا زهر		چون ز قسمت گرفت رستن بهر