نشان فروهر چه مفهومی دارد؟
این نقش که درتخت جمشید و سردر برخی ساختمانهای زرتشتیان می بینیم، فروهر است. هر پرچمی وهر نمادی بار مینوی در بردارد که بایستی برای درک مفاهیم آن به جزییات بیشتر توجه کرد. پرچم ما وایتالیایی ها یکی است، سه رنگ سبز و سفید و قرمز دارد. در پرچم ما ایرانیان، سبز بالا و سفید میان وقرمز پایین است. ما ایرانیان به جهانیان اعلام میکنیم که نخست سبزکه نماد سرسبزی و شادی و آبادی و خرم کردن است را دوست داریم، سپس رنگ سفید را (که نماد بهمن و نیکمنشی و آشتی و دوستی میدانیم)، میخواهیم و در پایان اگر مجبور شدیم، به رنگ قرمز یعنی اسلحه برای دفاع از کیان ملی و فرهنگی خویش روی میآوریم. ولی ایتالیاییها این سه رنگشان عمودی است یعنی میگویند برای آبادانی کردن و صلح و جنگ به یک نسبت ارزش میگذارند.
«فروهر» هم یک نماد باوری زرتشتیان است. در باور بهدینان همه موجودات از ذرهای از نورهای بیپایان اهورامزدا برخوردار هستند و این نیروی اهورایی که «فروهر» نامیده میشود، به انسان به میزان بسیار شایستهتری بخشیده شده است. فروهر به چم فره پیش برنده است که به روان انسان نیروی خارقالعاده، شناخت قوانین اشا و ابداع واختراع و یاری رسانیدن به اهورامزدا در دگرگونی و پیشرفت جهان را میبخشد.
پادشاهان هخامنشی هم باور داشتند که ازفروهر ویژهای برخوردار هستند که آن را «فرهشاهی» مینامیدند و توان زیاد خود را به سبب برخورداری از این نیرو میدانستند که در سنگنوشته ها، بارها یادکرده اند. آنها دستور دادند که نگارگران و نقاشان بر پایه این باور، نگاره ای بکشند تا نشان هخامنشیان شود. نخست این نگاره به گونه شاهینی بود که بدنی از انسان هخامنشی داشت. سپس بال و دم و سایر بخشهای این پرنده نیز بر پایه باورهای زرتشتیان کامل شد و بدینگونه مهر رسمی داریوش و سایر پادشاهان هخامنشی شده، درهمهجای تختجمشید و نقش رستم و سربرگ همه سنگنوشتهها در همهجای کشور پهناور ایران آن روز به عنوان نماد دولت هخامنشی بر سینه کوهها و صخرهها وکاخها وحتی گورها حک شد. این نگاره مانند صلیب برای عیسویان یا کعبه برای مسلمانان یا ستاره داوود برای یهودیان، آرم و نشان زرتشتیان جهان است. بسیاری از مفاهیمی که اشوزرتشت آموزش داده را در آن میبینید. این مفهومها را همگی باید بدانند و از این پیامهای زیبا واندیشهبرانگیز و انسانساز بهره گیرند و به امید خدا موجب یکپارچگی وهمبستگی بیشتر همه ایرانیان شود تا در ساختن ایرانی آباد وآزاد، کامیاب باشند.
این نگاره، انسانی را در شکل پیرمردی با لباس آراسته نشان میدهد که با قامت برافراشته ایستـاده و با سری پوشیده رو بسوی خاور دارد و به شکل پرندهای باشکوه و پرتوان با بـالهای گشاده درحال پرواز و درحال عبور از حلقه ایست که درمیان دارد. آن، حلقه مهر(عهد وپیمان ) را در دست چپ گرفته و با دست راست درحال نیایش اهورامزدا است. این نگاره بسیار پرمعنی، شاید یکی از نخستین نقاشیهای سوررئالیستی(دربردارنده مفاهیمی فلسفی) درجهان باشدکه آشکارا، مفاهیم آرمانی یک زرتشتی راستین را به تصویرمیکشد، وبه صورتی فشرده به بیننده نشان میدهد:
1- پیر سالخورده با قامتی برافراشته ، نشان دهنده دانش و تجربه فراوان است .
2- نگاره با سری پوشیده، رو بسوی خاور با دست راست خود درحال نیایـش اهورامزدا است. درفرهنگ زرتشتی نور و روشنایی نماد« اشـا»(راستی وپاکی) وطلوع نماد امید و شادی است.
3- حلقه مهر، در دست چپ که باور بر این است که به دل نزدیکتراست، آن سوی این حلقه کسی نیست، یعنی پیمانبستن با خدا را نشان میدهد(درآیین مهر پرستی که پیش از اشوزرتشت در ایران رواج داشت، حلقه مهر، نشانهای ازگردی خورشید و نماد مهر و پیمان بود، که توسط زرتشتیان نیز پذیرفته شد و درکتیبههای باستانی ایران دو نفر را درحال بستن پیمان با حلقه مهر میبینید. بعدها این حلقه توسط همه مردم جهان با همان مفهوم بهکارگرفته شد وکوچک شده، ویژه پیمان ازدواج شدکه همسران به انگشت دست چپ همسر خود می نمایند.)
4- بالهای برافراشته، دو دست پرنده را نشان میدهدکه دارای سه ردیف بال بوده وبا تمام وجود درحال پرواز است و نشان میدهدکه هر زرتشتی بایستی همیشه با بالهای برافراشته هومت و هوخت وهورشت(اندیشه وگفتار و کردار نیک) خود را درحال پرواز نگاه داشته، از افتادن به کاستیها وکژیها دور نماید. همه انسانها توانایی اهورایی زیستن را دارند، ولی اینگونه پرواز پیوسته، تنها کار شایسته جویان است که آموزش و تجربه و تمرین میخواهد.
5- حلقهای که این انسان سالخورده را در میان میگیرد، نشاندهنده این جهان خاکی است که هیچکس راچارهای جز عبور از آن نیست(ایرانیان باستان به گرد بودن زمین پی برده بودهاند). شایسته است که انسان با این همه توان فردی و اجتماعی که خداوند به او بخشیده است، بتواند برای خود و دیگر مردم، بهترین جهان مینوی یا «وهیشتم مینیو» را سازنده باشد و با انسانـیترین روش مـمکن زندگی کرده از این حلقه فانـی بگذرد.
6- دُم پرنده نیز دارای سه ردیف است که نشانده دُژمت ودُژوخت و دُژورشت یا اندیشه و گفتار وکرداربد است که هرچند انسان را از آن گریزی نیست وبا این اندیشهها به دنیا میآید و از جهان درمیگذرد و در پرواز او نقش بازی میکند، ولی یک انسان آرمانی زرتشتی بایستی بدیها را به زیرانداخته و از رفتارهای ناشایست تا میتواند، دوری کند.
7- دو پای پرنده بصورت دو نوارگرد است که نشان دهنده سپنتهمن وانگرهمن است که در نهاد همه مردم نهاده شده است. این دو در باور اشوزرتشت، گوهر و همزاد هستند و انسان تنها موجودیست که به سبب برخورداری از منه(خرد) و دَ اِ نو(وجدان)، با اراده و اختیار کامل، میتواند همه سپنتهمنها را برگزیند و با انگرهمنها، درحال نبرد همیشگی باشد.
امید است همه ایرانیان بویژه جوانان، بیش از پیش به این نگاره بسیار بامفهوم که شـاید یکی از بزرگترین هنر نیاکان با فر و شکوهمان بوده است، توجه ویژهای داشته، باخودشناسی وخودباوری به فرهنگ پربار و پر از افتخار و سراسر زیبای ایرانیان پی برده و چنان زندگی کنیم که پیامهای این نگاره پر از راز و رمز از بیندگانش خواستار است. باورهای اهورایی نیاکان را پایه زندگی اندیشمندانه خود قراردهیم.
به کوشش انجمن موبدان تهران